સૂરણ કે જિમ્મીકંદનું શાક આમ તો સામાન્ય દિવસોમાં પણ ઘરમાં લગભગ ના બરાબર જ બનતું હોય છે પરંતુ દિવાળીના ખાસ અવસર પર તેને ઘરમાં બનાવવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. ઘરના વડીલો તેની ડિમાંડ ચોક્કસથી રાખતા હોય છે. દરેક દિવાળી પર સુરણ કે જિમ્મીકંદ બનાવવાની પરંપરા ઘણા વિસ્તારોમાં સદીઓથી ચાલી આવે છે. ચાલો જાણીએ કે દિવાળી સાથે સુરણના શાકને શું સંબંધ છે.
હિન્દુ ધર્મમાં દિવાળી પર સુરણનું શાક બનાવવાની અને ખાવાની પરંપરા કાશી એટલે કે બનારસથી આવી છે. દિવાળીના દિવસે તેનું શાક આખા પરિવાર માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ ગોળાકાર એક એવી શાકભાજી છે, જે બટાકાની જેમ જમીનની નીચે ઉગાડવામાં આવે છે અને તેને મૂળ ખોદીને કાઢવામાં આવે છે.
કહેવાય છે કે તેને કાઢી નાખ્યા પછી પણ તેના મૂળ જમીનમાં જ રહે છે અને તે જ મૂળમાંથી આગામી દિવાળી સુધીમાં સુરણ ફરી તૈયાર થઇ જાય છે. તેની આ વિશેષતા તેને દિવાળીના તહેવારની પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિ સાથે જોડે છે, જેના કારણે દિવાળીના દિવસે તેને ઘરે રાંધીને ખાવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.
કાપવી, રાંધવી અને ખાવી એ ત્રણેય રીતે અઘરી શાકભાજી સૂરણ દેખાવમાં ગોળાકાર હોય છે, તેને કાપવી અને રાંધવી સરળ નથી, તેને કાપતી વખતે હાથ પર ખંજવાળ આવવા લાગે છે, તે બટાકા કે અન્ય શાકભાજીની જેમ ઝડપથી પાકતી નથી. તેને ખાવાથી ગળામાં ખરાશ પણ થવા લાગે છે. તેને કાપવા માટે ખાસ પદ્ધતિ અને સાધનોની જરૂર પડે છે, તેને તેલવાળા હાથથી કાપવા જોઈએ અને તેનાથી થયેલી ખરાશને ખત્મ કરવા માટે લીંબુનો રસ છોડવો જોઈએ.
સુરણ આરોગ્ય સુધારે છેઃ સુરણ અથવા જિમ્મીકંદનું ઉત્પાદન દિવાળીની આસપાસ જ થાય છે. તેમાં ખૂબ સારા એન્ટીઓક્સીડેન્ટ, બીટા કેરોટીન હોય છે, જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. આ સિવાય તેમાં ઘણા બધા વિટામિન અને મિનરલ્સ પણ હોય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક હોય છે.
તે કેલરી, ચરબી, કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, પ્રોટીન, પોટેશિયમ, દ્રાવ્ય ફાઇબરથી ભરપૂર હોય છે. કેન્સરની સારવારમાં પણ સુરણ ખૂબ અસરકારક છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ પણ ખાઈ શકે છે સુરણ ખાંડમાં જીમ્મીકંદ ખૂબ જ ફાયદાકારક હોય છે. જીમ્મીકંદમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
ખાંડની ગેરહાજરીને કારણે, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ તેને આરામથી ખાઈ શકે છે અને દર અઠવાડિયે તેનું સેવન કરવાથી ઘણા લોકોની બ્લડ સુગર સુધરે છે. જિમ્મીકંદના ફાયદા ઘણા છે તેથી તેને તહેવાર સાથે જોડવામાં આવ્યો હતો.
પરંપરા બની જતા હવે ઘણા લોકોએ તેનો ઉપયોગ શરૂ કરી દીધો છે અને બાળકો પણ તેને ખાઈ શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે શાકભાજીની આ ગુણવત્તાને કારણે તેને દિવાળી દરમિયાન ખાવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.